Geluk, Hoop & Liefde

Emotie als Drijfveer

Over Dit Dossier

In oktober 2016 heeft Economisch Statistische Berichten (ESB) een speciaal nummer / dossier genaamd ‘Emoties als drijfveer: geluk, hoop en liefde in de economie‘ samengesteld. Dit dossier heeft als doel de noodzaak en het belang van de centrale positie van emoties in de economie over te brengen.

Het dossier is samengesteld op verzoek van en in samenwerking met de Erasmus Happiness Economics Research Organization (EHERO – Erasmus Universiteit Rotterdam), en de Evangelische Theologische Faculteit Leuven. Diverse mensen die tot de kern van het ERGO netwerk behoren, waren hierbij betrokken.

Emoties Als Drijfsveer

Moreel boekhouden en rationele keuzetheorie (Harro Maas)

Pogingen van gedragseconomen om keuzegedrag te herleiden tot cognitieve of fysiologische factoren onderschatten de sociale infrastructuur die aanvankelijk het moderne keuzegedrag mogelijk heeft gemaakt. Moreel boekhouden in het Victoriaanse Engeland is een uitstekend voorbeeld van deze infrastructuur. Een kleine excursie langs de senses and sensibilities op de weg naar een rationele keuzetheorie.

Download dit artikel van de ESB site

Homo economicus: van positief naar normatief (Roel Grol & Esther-Mirjam Sent)

Homo economicus werd in de interpretatie van neoklassieke economen zoals Milton Friedman als basis voor ‘positieve’ voorspellingen gepositioneerd. Dat zijn voorspellingen over wat is. Gedragseconomen zoals Amos Tversky en Daniel Kahneman zetten de homo economicus juist weg als zijnde ‘normatief ’. Dat wil zeggen, deze maakt slechts duidelijk hoe een rationele agent zou moeten handelen. In plaats daarvan positioneerden zij de descriptieve homo gedragseconomicus.

Download dit artikel van de ESB site

Economische Deugden (Patrick Nullens)

Deugden worden vaak gezien als cultureel erfgoed, behorende tot de wereld van de literatuur, filosofie, theologie en middeleeuwse schilderkunst. Maar ook in de economie is de deugdethiek terug van weggeweest en heeft zich bescheiden neergevlijd in de eigentijdse salon van economen en beleidsmakers. Maar is ze wel ‘salonfähig’? Of is ze een betuttelende tante die vrijheid fnuikt en economische groei smoort?

Download dit artikel van de ESB site

Hoe slechte biologie de economie om zeep hielp (Frans de Waal)

De CEO van Enron – nu in de gevangenis – paste de logica van ‘zelfzuchtige genen’ succesvol toe op zijn menselijk kapitaal, daarmee een self-fulfilling prophecy creërend. Jeffrey Skilling bootste de natuurlijke selectie na door zijn werknemers te rangschikken volgens een schaal van één tot vijf, met 1 als de besten en 5 als de slechtsten. Iedereen met rangorde 5 werd eruit gegooid, maar niet zonder eerst te zijn vernederd via een website waarop ook zijn of haar portret te zien was.

Lees de rest van deze column op de ESB site

Geluk

Sturen op geluk in sociaal-economisch Beleid (Ruut Veenhoven)

Volgens de SER zijn er drie centrale doelen van sociaal-­economisch beleid: ten eerste een evenwichtige economische groei, passend binnen het streven naar duurzame ontwikkeling, ten tweede een zo groot mogelijke arbeidsparticipatie en ten derde een redelijke inkomensverdeling. Geluk komt in dit rijtje niet voor. Wat zou er veranderen als geluk voorop komt te staan? Blijven de huidige drie doelen dan even relevant? Dienen zich dan andere doelen aan?

Download dit artikel van de ESB site

Brede welvaart vraagt om een bredere blik van de overheid (Jeroen Boelhouwer & Kim Putters)

Het politieke debat in Nederland wordt op belangrijke momenten – zoals bij het analyseren van verkiezings­programma’s, de vorming van een nieuw kabinet of bij begrotingsbesprekingen – beheerst door de gevolgen van het beleid voor bbp, koopkracht of arbeidsmarkt. Voor een beter inzicht in de beleidseffecten is het wenselijk het debat te verrijken door ook de gevolgen voor kwaliteit van leven en welbevinden mee te nemen.

Download dit artikel van de ESB site

Tijd voor gedragsbewust beleid (Bram van Dijk)

Nieuwe inzichten uit de gedragswetenschappen zijn ook relevant voor overheidsbeleid. Sinds een aantal jaren voeren de ministeries meerdere pilots uit wat betreft het toepassen van gedragsinzichten in beleid. Zo hield Economische Zaken een pilot met het oogmerk het uitstelgedrag van boeren te verminderen bij de jaarlijkse aanlevering van gegevens. Door middel van randomized controlled trials kunnen de effecten van gedragsinterventies goed gemeten worden.

Download dit artikel van de ESB site

Revolutionair geluksonderzoek (Robert Dur)

“Wetenschappelijk bewezen: werken en studeren maken niet gelukkig. Dansen en vrijen wel!” kopte het FD een half jaar geleden (Bouman, 2016). De krant berichtte over een nieuw onderzoek waarin een groot aantal Britten van tijd tot tijd via hun smartphone was gevraagd waar ze mee bezig zijn en hoe gelukkig ze zich voelen. Tijdens dansen en vrijen blijken mensen zich heel gelukkig te voelen. Werken en studeren bungelen onderaan de lijst van 39 activiteiten, nog net boven ‘ziek in bed’, de activiteit waarbij mensen zich het ongelukkigst voelen (Bryson en MacKerron, 2016).

Download dit artikel van de ESB site

Hoop

Hoop als drijfveer in de ontwikkelingseconomie (Steven van den Heuvel)

Een bekend fenomeen in de ontwikkelingseconomie is de armoedeval (poverty trap). Om hieraan te ontsnappen kan hoop een belangrijke stimulerende emotie zijn. Het is met name belangrijk om de specifieke vorm van aspirerende hoop te stimuleren – en ook is morele reflectie op de inhoud van de hoop die mensen hebben belangrijk. Daarbij is het tevens noodzakelijk om de rol van hoop in sociale verbanden te onderzoeken.

Download dit artikel van de ESB site

Consumentenvertrouwen en hoop in de economie (Emma Pleeging & Martijn Burger)

Hoop is een belangrijke drijfveer in de economie; we investeren, studeren en werken immers omdat we hopen dat dit bijdraagt aan een betere toekomst. Toch is er weinig geschreven over hoop in de economie. Met het bekendere begrip ‘consumentenvertrouwen’ als uitgangspunt wordt hier een overzicht gegeven van de wijzen waarop hoop invloed heeft op de economische realiteit en hoe het aansluit op het economisch denken.

Download dit artikel van de ESB site

De rol van feiten en gevoel in consumptiegedrag (Maarten van Rooij)

Emma Pleeging en Martijn Burger betogen in hun bijdrage aan dit ESB Dossier dat meer onderzoek nodig is naar de rol van emoties in de economie en illustreren dit aan de hand van het consumentenvertrouwen. Deze bijdrage pakt deze handschoen op en presenteert uitkomsten van enquêtevragen over de rol van inkomen en de zorgen die consumenten hebben over de toekomst en hun consumptieve uitgaven.

Lees de rest van deze column op de ESB site

Liefde

Liefde, geluk en economische wetenschap (Eric van Damme)

De economische theorie is gebaseerd op de aanname dat mensen stabiele preferenties hebben en overeenkomstig handelen. Gevoel en emoties zijn in die theorie afwezig. De psychologie leert ons echter dat mensen geen preferenties hebben en vooral door gevoel gedreven worden: we willen gelukkig zijn, maar weten niet hoe dat te worden. Economen zouden zich moeten richten op hoe geluk en liefde vermeerderd kunnen worden.

Download dit artikel van de ESB site

Rechtvaardig en onrechtvaardig gedrag in verschillende contexten (Tahereh Rezaei Khavas, Stephanie Rosenkranz en Bastian Westbrock)

Overwegingen rond rechtvaardigheid lijken van invloed te zijn op de menselijke besluitvorming, maar de sociale structuur zwakt deze invloed op het gedrag af. Onze theoretische en experimentele analyses laten zien dat onrechtvaardige structuren, zoals hiërarchieën, zelfzuchtig gedrag oproepen, terwijl meer egalitaire structuren leiden tot billijker resultaten. Aldus suggereren deze bevindingen dat er een sterke behoefte leeft om het ontwerp van organisaties te veranderen, en dat er tevens een potentieel is om dit doel te bereiken.

Download dit artikel van de ESB site

Relaties en economie (Lans Bovenberg en Marcel Canoy)

De export van de krachtige, modelmatige methodologie van economen naar andere wetenschappen vraagt tegelijkertijd om de import van inzichten vanuit deze disciplines. Een meer relationeel mensbeeld is het gevolg: de sociale omgeving vormt waarden en identiteiten, en mensen hechten intrinsiek aan relaties. Een rijker mensbeeld voorkomt welzijnsverlies als gevolg van financialisering, economisering en technocratisering. Het maakt economen ook minder naïef over hun eigen vooronderstellingen.

Download dit artikel van de ESB site

Plan Romeo (Thijs Knaap)

Wist u dat vrouwen liever trouwen met een man die minstens even lang is als zijzelf? En dat, als de staat toch al inkomen herverdeelt, rijke mensen het minder erg vinden om met een arme partner te trouwen? En vraagt u zich wel eens af of het verstandig is om – uit diversificatie-oogpunt – een relatie te beginnen met iemand wiens inkomen niet, of negatief, gecorreleerd is aan dat van uzelf? Voor wie nog twijfelt, het antwoord op die laatste vraag is ja! Amerikaanse data laten overduidelijk zien dat liefde met de tijd uitdooft, terwijl de voordelen van inkomenshedging blijven bestaan.

Lees de rest van deze column op de ESB site

Share This